Odprawa rentowa w 2026 roku – komu przysługuje, ile wynosi i kiedy trzeba ją wypłacić?
Odprawa rentowa jest obowiązkowym świadczeniem przysługującym pracownikowi, który spełnia warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy, a jego stosunek pracy ustaje w związku z przejściem na tę rentę. Kodeks pracy gwarantuje co najmniej jednomiesięczne wynagrodzenie, ale w określonych grupach zawodowych odprawa może być znacznie wyższa. Co ważne, prawo do odprawy nie zawsze odpada tylko dlatego, że decyzja o przyznaniu renty została wydana dopiero kilka miesięcy po rozwiązaniu umowy – w określonych sytuacjach wystarczy odpowiedni związek funkcjonalny między chorobą, zakończeniem zatrudnienia i późniejszym przejściem na rentę.
Stan prawny: 3 października 2026 r. Podstawą prawną jest przede wszystkim art. 921 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1245.
Co to jest odprawa rentowa?
Odprawa rentowa jest świadczeniem pieniężnym związanym z zakończeniem zatrudnienia i przejściem pracownika na rentę z tytułu niezdolności do pracy.
Zgodnie z art. 921 § 1 Kodeksu pracy pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia.
Z przepisu wynikają dwa podstawowe warunki:
- pracownik musi spełnić warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy,
- ustanie stosunku pracy musi pozostawać w związku z przejściem na tę rentę.
Nie wystarczy więc samo stwierdzenie problemów zdrowotnych albo długotrwała nieobecność z powodu choroby.
O jaką rentę chodzi w art. 921 Kodeksu pracy?
Kodeks pracy wskazuje konkretnie rentę z tytułu niezdolności do pracy. Nie należy więc automatycznie utożsamiać z odprawą rentową każdego świadczenia, które potocznie nazywane jest rentą.
Przy typowej rencie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ZUS bada między innymi istnienie niezdolności do pracy oraz wymagane okresy składkowe i nieskładkowe i inne przesłanki określone w ustawie emerytalnej.
Prawo do odprawy pracowniczej trzeba więc odróżnić od samego postępowania prowadzonego przez ZUS. To organ rentowy rozstrzyga o prawie do renty, natomiast obowiązek wypłaty odprawy obciąża pracodawcę.
Renta może być stała albo okresowa
Prawo do odprawy nie jest ograniczone wyłącznie do sytuacji, w której pracownik otrzyma rentę bezterminowo.
Jeżeli spełnione są warunki z art. 921, znaczenia nie ma samo to, czy przyznana renta z tytułu niezdolności do pracy ma charakter stały czy okresowy.
Oznacza to, że pracownik, któremu przyznano np. rentę na dwa lata, może mieć prawo do odprawy tak samo jak osoba, której świadczenie przyznano na stałe.
Ile wynosi odprawa rentowa?
Kodeks pracy gwarantuje odprawę w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia.
Jest to minimalna wysokość wynikająca z przepisów powszechnych. Sama długość zatrudnienia u danego pracodawcy nie zwiększa automatycznie kodeksowej odprawy.
Przykładowo pracownik otrzymujący stałe wynagrodzenie w wysokości 6500 zł brutto, któremu przysługuje zwykła jednomiesięczna odprawa, otrzyma zasadniczo 6500 zł brutto.
Wyższe świadczenie może wynikać z:
- ustawy szczególnej dotyczącej określonej grupy zawodowej,
- układu zbiorowego pracy,
- regulaminu wynagradzania,
- innych korzystniejszych przepisów zakładowego prawa pracy.
Czy staż pracy wpływa na odprawę rentową?
Nie na podstawie samego Kodeksu pracy. Art. 921 gwarantuje jedno miesięczne wynagrodzenie niezależnie od tego, czy pracownik był zatrudniony przez dwa lata, czy dwadzieścia lat.
Inaczej może być w określonych grupach zawodowych, w których przepisy szczególne uzależniają wysokość odprawy od stażu.
Wyższa odprawa dla niektórych grup pracowników
Niektóre pragmatyki zawodowe przewidują korzystniejsze świadczenia niż ogólne minimum kodeksowe.
| Grupa pracowników | Przykładowa wysokość odprawy |
|---|---|
| Pracownik samorządowy | po 10 latach – 2 pensje, po 15 latach – 3 pensje, po 20 latach – 6 pensji |
| Członek korpusu służby cywilnej | co do zasady 3-miesięczne wynagrodzenie, a po wymaganym okresie służby – 6-miesięczne |
| Nauczyciel | po 10 latach – 2 pensje, po 15 latach – 3 pensje, po 20 latach – 6 pensji |
| Urzędnik państwowy | po 10 latach – 2 pensje, po 15 latach – 3 pensje, po 20 latach – 6 pensji |
Przy takich świadczeniach należy dodatkowo sprawdzić sposób ustalania stażu przewidziany w przepisach dotyczących konkretnej grupy zawodowej. Nie zawsze jest on identyczny z okresem zatrudnienia u jednego pracodawcy.
Jak obliczyć odprawę rentową?
Przy ustalaniu wysokości odprawy stosuje się zasady obowiązujące przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy.
W praktyce oznacza to właściwe uwzględnienie składników stałych i zmiennych wynagrodzenia.
Przy wyłącznie stałej pensji miesięcznej obliczenie jest stosunkowo proste. Jeżeli wynagrodzenie pracownika składa się również z prowizji, premii lub innych zmiennych elementów, trzeba ustalić podstawę zgodnie z zasadami właściwymi dla ekwiwalentu urlopowego.
Nie oznacza to natomiast, że jednomiesięczną odprawę oblicza się przez podzielenie miesięcznej kwoty przez współczynnik urlopowy.
Czy trzeba rozwiązać umowę „z powodu renty”?
Kodeks pracy nie wymaga jednej określonej formy zakończenia zatrudnienia.
Prawo do odprawy może powstać przy rozwiązaniu umowy:
- za porozumieniem stron,
- za wypowiedzeniem,
- w określonych sytuacjach bez wypowiedzenia,
- z upływem okresu, na który została zawarta umowa terminowa.
Najważniejszy jest nie sam tryb rozwiązania umowy, ale związek między ustaniem stosunku pracy a przejściem na rentę.
Jak rozumieć związek między rozwiązaniem umowy a rentą?
Orzecznictwo Sądu Najwyższego i praktyka Państwowej Inspekcji Pracy przyjmują szerokie rozumienie tego związku.
Może mieć on charakter:
- przyczynowy – zatrudnienie kończy się dlatego, że pracownik przechodzi na rentę,
- czasowy – zakończenie zatrudnienia zbiega się w czasie z nabyciem prawa do renty,
- czasowo-przyczynowy – renta jest jednocześnie powodem i czasowym następstwem zakończenia zatrudnienia,
- funkcjonalny – prawo do renty zostaje formalnie ustalone później, ale jest konsekwencją sytuacji zdrowotnej istniejącej już przed ustaniem zatrudnienia.
To ostatnie rozwiązanie ma szczególne znaczenie przy długotrwałej chorobie pracownika.
Renta przyznana po rozwiązaniu umowy – czy odprawa nadal przysługuje?
Tak, może przysługiwać. Nie ma zasady, że decyzja ZUS musi zostać wydana przed ostatnim dniem zatrudnienia.
Jeżeli pracownik zachorował jeszcze podczas zatrudnienia, następnie korzystał np. z wynagrodzenia chorobowego, zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego, a ostatecznie w związku z tą samą chorobą otrzymał rentę z tytułu niezdolności do pracy, można ustalać istnienie związku funkcjonalnego.
Odprawa nie powinna więc zostać automatycznie odmówiona wyłącznie dlatego, że formalna decyzja ZUS została wydana kilka miesięcy po rozwiązaniu umowy.
Przykład – renta rok po zakończeniu pracy
Pracownik zachorował podczas zatrudnienia. Po wykorzystaniu okresu zasiłkowego pobierał świadczenie rehabilitacyjne. Z powodu przedłużającej się niezdolności do pracy stosunek pracy został rozwiązany, a po pewnym czasie ZUS przyznał pracownikowi rentę z tytułu niezdolności do pracy.
Jeżeli renta jest konsekwencją tej samej choroby, która rozpoczęła się jeszcze w czasie zatrudnienia, możliwe jest wykazanie funkcjonalnego związku pomiędzy ustaniem stosunku pracy a przejściem na rentę.
W takiej sytuacji pracownik może wystąpić do byłego pracodawcy o wypłatę odprawy.
Rozwiązanie umowy z powodu długotrwałej choroby a odprawa
Szczególne znaczenie ma art. 53 Kodeksu pracy, który w określonych warunkach pozwala pracodawcy rozwiązać umowę bez wypowiedzenia z pracownikiem długotrwale niezdolnym do pracy.
Samo zastosowanie art. 53 nie wyklucza późniejszego prawa do odprawy rentowej.
Jeżeli po rozwiązaniu stosunku pracy pracownikowi zostanie przyznana renta będąca skutkiem choroby rozpoczętej podczas zatrudnienia, może powstać wymagany przez art. 921 związek funkcjonalny.
Czy decyzja ZUS jest potrzebna do odprawy rentowej?
Decyzja ZUS jest w praktyce bardzo istotnym dowodem potwierdzającym, że pracownik spełnił przesłanki wymagane do otrzymania renty z tytułu niezdolności do pracy.
Może zostać wydana zarówno przed, jak i po ustaniu zatrudnienia.
Jeżeli pracownik dochodzi odprawy już po rozwiązaniu stosunku pracy, warto przekazać byłemu pracodawcy kopię decyzji oraz – gdy powołuje się na związek funkcjonalny – dokumenty pozwalające wykazać ciągłość choroby i jej związek z późniejszą rentą.
Czy trzeba składać wniosek o odprawę rentową?
Kodeks pracy nie przewiduje specjalnego formularza wniosku ani nie uzależnia prawa do odprawy od zastosowania konkretnego wzoru.
Jeżeli pracodawca w chwili ustania zatrudnienia zna wszystkie okoliczności powodujące powstanie obowiązku, odprawa jest świadczeniem należnym z mocy prawa.
W praktyce złożenie pisemnego żądania jest szczególnie zasadne wtedy, gdy renta została przyznana dopiero po zakończeniu zatrudnienia.
W piśmie warto wskazać:
- dane pracownika i byłego pracodawcy,
- datę zakończenia stosunku pracy,
- datę przyznania renty,
- żądanie wypłaty odprawy na podstawie art. 921 Kodeksu pracy,
- okoliczności świadczące o związku rozwiązania zatrudnienia z przejściem na rentę.
Jak długo można dochodzić odprawy rentowej?
Roszczenie ze stosunku pracy ulega co do zasady przedawnieniu po 3 latach od dnia, w którym stało się wymagalne.
Pracownik nie powinien więc zakładać, że skoro renta została przyznana długo po odejściu z pracy, nie może już wystąpić o świadczenie.
Trzeba jednak każdorazowo prawidłowo ustalić moment powstania roszczenia i pilnować terminu przedawnienia.
Odprawa rentowa przysługuje tylko raz
Art. 921 § 2 Kodeksu pracy stanowi, że pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa.
Odprawa rentowa i emerytalna tworzą pod tym względem wspólną kategorię jednorazowego świadczenia.
Jeżeli pracownik otrzyma odprawę przy przejściu na rentę, późniejsze przejście z renty na emeryturę nie powoduje ponownego prawa do kodeksowej odprawy emerytalnej.
Szerzej zasady dotyczące drugiego świadczenia omawiamy w artykule Odprawa emerytalna 2026 – komu przysługuje i ile wynosi?.
Czy po odprawie rentowej można dostać „dopłatę” przy przejściu na emeryturę?
Na podstawie ogólnego art. 921 Kodeksu pracy nie powstaje później odrębne prawo do kolejnej kodeksowej odprawy ani do automatycznej odprawy uzupełniającej tylko dlatego, że pracownik po pewnym czasie przechodzi z renty na emeryturę.
Otrzymanie odprawy rentowej realizuje jednorazowe uprawnienie emerytalno-rentowe wynikające z tego przepisu.
Wyjątków lub korzystniejszych rozwiązań należy szukać wyłącznie w szczególnych przepisach dotyczących konkretnej grupy pracowników albo w korzystniejszych regulacjach zakładowych.
Czy odprawę rentową można otrzymać razem z odprawą z pracy?
Tak, w określonych okolicznościach może dojść do zbiegu różnych odpraw.
Przykładowo stosunek pracy może zostać rozwiązany z przyczyn niedotyczących pracownika, co daje prawo do odprawy ekonomicznej, a jednocześnie ustanie zatrudnienia może pozostawać w związku z przejściem pracownika na rentę.
Obie odprawy mają odrębne podstawy prawne:
- odprawa rentowa – art. 921 Kodeksu pracy,
- odprawa ekonomiczna – ustawa o rozwiązywaniu stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.
Zasady tego drugiego świadczenia opisujemy w poradniku Komu należy się odprawa z pracy? Zasady i kwoty 2026.
Odprawa rentowa a odprawa pośmiertna
To również dwa zupełnie różne świadczenia.
Odprawa rentowa jest wypłacana pracownikowi, który przechodzi na rentę z tytułu niezdolności do pracy.
Odprawa pośmiertna przysługuje natomiast określonym członkom rodziny pracownika po jego śmierci w warunkach określonych w art. 93 Kodeksu pracy.
Różni się również sposób ustalania kwoty: odprawa pośmiertna może odpowiadać jednemu, trzem albo sześciu miesięcznym wynagrodzeniom, zależnie od stażu zmarłego pracownika u danego pracodawcy.
Szczegółowo wyjaśniamy to w poradniku Odprawa pośmiertna pracownika 2026 – komu przysługuje?.
Czy odprawa rentowa należy się przy rencie rodzinnej?
Art. 921 Kodeksu pracy nie mówi ogólnie o dowolnej „rencie”, lecz konkretnie o rencie z tytułu niezdolności do pracy.
Renta rodzinna jest odrębnym świadczeniem mającym inną podstawę i inne przesłanki. Samo uzyskanie renty rodzinnej nie jest więc przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy w rozumieniu art. 921.
Czy renta socjalna automatycznie daje prawo do odprawy?
Nie należy tego zakładać automatycznie. Kodeks pracy odwołuje się wprost do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Jeżeli pracownik otrzymuje inne świadczenie na podstawie odrębnych przepisów, konieczne jest sprawdzenie jego podstawy prawnej i tego, czy mieści się ono w zakresie art. 921.
Czy odprawa należy się, jeśli pracownik po rencie wróci kiedyś do pracy?
Możliwe jest późniejsze podjęcie zatrudnienia przez osobę, która wcześniej otrzymała rentę, jeżeli pozwala na to jej sytuacja zdrowotna i prawna.
Nie powoduje to jednak „odnowienia” prawa do odprawy.
Jeżeli kodeksowa odprawa emerytalno-rentowa została już wypłacona, późniejsze zatrudnienie i ponowne zakończenie pracy nie tworzy nowego prawa do świadczenia z art. 921.
Czy odprawa rentowa podlega składkom ZUS?
Nie, jeżeli jest rzeczywiście wypłacana w związku z przejściem na rentę.
Przepisy dotyczące podstawy wymiaru składek wprost wyłączają odprawy pieniężne przysługujące w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
Istotna jest jednak rzeczywista funkcja świadczenia. Samo nazwanie zwykłej premii „odprawą rentową” nie pozwala zastosować wyłączenia, jeżeli wypłata nie ma odpowiedniego związku z przejściem pracownika na rentę.
Czy od odprawy rentowej pobiera się PIT?
Co do zasady tak. Odprawa rentowa jest świadczeniem pieniężnym związanym ze stosunkiem pracy i mieści się w szerokiej definicji przychodów pracowniczych.
Brak składek ZUS nie oznacza więc automatycznie braku podatku dochodowego.
W konkretnych przypadkach trzeba oczywiście sprawdzić, czy pracownik korzysta ze szczególnego zwolnienia podatkowego mającego zastosowanie do danego przychodu, jednak sama odprawa rentowa nie jest z tego tylko tytułu generalnie zwolniona z PIT.
Przykład – odprawa rentowa przy stałym wynagrodzeniu
Pracownik otrzymuje stałe wynagrodzenie w wysokości 7200 zł brutto. Po długotrwałej chorobie ustaje jego stosunek pracy, a następnie ZUS przyznaje rentę z tytułu niezdolności do pracy. Spełniony jest wymagany związek funkcjonalny, a pracownik nie otrzymał wcześniej odprawy emerytalno-rentowej.
Jeżeli nie dotyczą go korzystniejsze przepisy, odprawa z Kodeksu pracy wyniesie zasadniczo:
Przykład – decyzja ZUS po kilku miesiącach
Pracownik zachorował jeszcze w czasie zatrudnienia. Po zakończeniu stosunku pracy kontynuował leczenie i pobierał odpowiednie świadczenia chorobowe, a kilka miesięcy później otrzymał rentę okresową w związku z tym samym schorzeniem.
Sam odstęp czasu nie przekreśla prawa do odprawy. Trzeba zbadać, czy istnieje związek funkcjonalny pomiędzy chorobą występującą podczas zatrudnienia, rozwiązaniem stosunku pracy i przyznaniem renty.
Co zrobić, jeśli pracodawca nie wypłaci odprawy?
Jeżeli pracownik uważa, że spełnia warunki, może wystąpić do pracodawcy z pisemnym żądaniem zapłaty.
Warto dołączyć dokumenty potwierdzające prawo do renty i – jeżeli jest to potrzebne – dokumentację pozwalającą wykazać związek funkcjonalny.
Jeżeli pracodawca odmawia wypłaty, roszczenia można dochodzić przed sądem pracy.
Należy pamiętać o trzyletnim terminie przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy.
Najczęstsze błędy dotyczące odprawy rentowej
- uznawanie, że decyzja o rencie musi zostać wydana przed zakończeniem umowy,
- odmawianie odprawy tylko dlatego, że renta ma charakter okresowy,
- mylenie dowolnej renty z rentą z tytułu niezdolności do pracy,
- pomijanie możliwości istnienia związku funkcjonalnego po długotrwałej chorobie,
- uznawanie, że długość stażu zawsze zwiększa kodeksową odprawę,
- wypłacanie drugiej odprawy emerytalnej po wcześniejszej odprawie rentowej,
- naliczanie składek ZUS od prawidłowo wypłaconej odprawy rentowej,
- utożsamianie odprawy rentowej z odprawą przy zwolnieniach z przyczyn dotyczących pracodawcy.
Odprawa rentowa nie zależy wyłącznie od daty decyzji ZUS. Kluczowe jest to, czy pracownik spełnił warunki do renty z tytułu niezdolności do pracy i czy pomiędzy ustaniem stosunku pracy a przejściem na rentę istnieje wymagany związek. Może on mieć również charakter funkcjonalny.
FAQ – odprawa rentowa w 2026 roku
Komu przysługuje odprawa rentowa?
Pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na tę rentę.
Ile wynosi odprawa rentowa?
Kodeks pracy gwarantuje co najmniej jednomiesięczne wynagrodzenie. Przepisy szczególne albo zakładowe mogą przewidywać wyższą odprawę.
Czy odprawa rentowa zależy od stażu pracy?
Nie na podstawie samego art. 92¹ Kodeksu pracy. Staż może mieć znaczenie przy odprawach przewidzianych w przepisach szczególnych dla określonych grup zawodowych.
Czy renta okresowa daje prawo do odprawy?
Może dawać. Sam fakt, że renta z tytułu niezdolności do pracy została przyznana na określony czas, nie wyklucza odprawy.
Czy decyzja o rencie musi być wydana przed rozwiązaniem umowy?
Nie. Decyzja może zostać wydana również po zakończeniu zatrudnienia. Istotny jest związek między ustaniem stosunku pracy a przejściem na rentę.
Czy można dostać odprawę, jeśli renta została przyznana wiele miesięcy po zwolnieniu?
Tak, może to być możliwe, jeżeli zostanie wykazany związek funkcjonalny, np. renta jest konsekwencją tej samej choroby, która rozpoczęła się podczas zatrudnienia.
Czy po odprawie rentowej należy się później odprawa emerytalna?
Co do zasady nie. Odprawa emerytalno-rentowa z art. 92¹ Kodeksu pracy ma charakter jednorazowy.
Czy odprawa rentowa podlega składkom ZUS?
Nie, jeżeli jest prawidłowo wypłacana w związku z przejściem pracownika na rentę. Przepisy wyłączają takie odprawy z podstawy wymiaru składek społecznych.
Czy odprawa rentowa podlega PIT?
Co do zasady tak. Jest świadczeniem związanym ze stosunkiem pracy i nie korzysta z ogólnego zwolnienia podatkowego tylko dlatego, że jest odprawą rentową.
Czy można dostać jednocześnie odprawę rentową i odprawę z tytułu zwolnienia?
Tak, jeżeli zostały niezależnie spełnione przesłanki obu świadczeń, ponieważ mają one różne podstawy prawne.
Czy renta rodzinna daje prawo do odprawy rentowej?
Nie na tej podstawie. Art. 92¹ Kodeksu pracy dotyczy renty z tytułu niezdolności do pracy, a renta rodzinna jest innym świadczeniem.
Jak długo można dochodzić odprawy rentowej?
Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się co do zasady z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne.
Powiązane artykuły o odprawach pracowniczych
- Odprawa emerytalna 2026 – komu przysługuje i ile wynosi?
- Komu należy się odprawa z pracy? Zasady i kwoty 2026
- Odprawa pośmiertna pracownika 2026 – komu przysługuje?
Podstawa prawna: w szczególności art. 921 oraz art. 291 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1245), ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przepisy dotyczące sposobu ustalania wynagrodzenia stanowiącego podstawę odpraw oraz § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia dotyczącego podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
```
Komentarze