Komu należy się odprawa z pracy w 2026 roku? Kiedy pracodawca musi ją wypłacić?
Odprawa z pracy nie przysługuje automatycznie każdemu pracownikowi, z którym rozwiązano umowę. Najczęściej chodzi o odprawę pieniężną należną przy rozwiązaniu stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika, na przykład z powodu likwidacji stanowiska, redukcji zatrudnienia albo reorganizacji przedsiębiorstwa. Prawo do takiego świadczenia zależy jednak między innymi od liczby pracowników zatrudnianych przez pracodawcę, rzeczywistej przyczyny zakończenia zatrudnienia oraz stażu pracownika u danego pracodawcy. Odrębne zasady dotyczą odpraw emerytalnych, rentowych i pośmiertnych.
Stan prawny: 3 października 2026 r. Podstawą prawną odprawy związanej ze zwolnieniami z przyczyn niedotyczących pracowników jest przede wszystkim ustawa z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników – tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1195.
Czy każdemu zwolnionemu pracownikowi należy się odprawa?
Nie. Sam fakt rozwiązania umowy o pracę nie oznacza powstania prawa do odprawy.
Jeżeli pracownik zostaje zwolniony przykładowo z powodu niewłaściwego wykonywania obowiązków, utraty wymaganych uprawnień z przyczyn leżących po jego stronie, naruszenia obowiązków pracowniczych albo rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika, nie powstaje z tego powodu prawo do odprawy przewidzianej w ustawie o zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracowników.
Odprawa ta jest związana z sytuacją, w której przyczyna rozwiązania zatrudnienia nie dotyczy pracownika.
Kiedy należy się odprawa z pracy z powodu likwidacji stanowiska?
Typowym przypadkiem jest likwidacja stanowiska pracy. Może ona wynikać między innymi z:
- restrukturyzacji przedsiębiorstwa,
- zmniejszenia zatrudnienia,
- problemów ekonomicznych,
- zamknięcia oddziału lub określonej części przedsiębiorstwa,
- zmiany struktury organizacyjnej,
- automatyzacji procesu pracy,
- outsourcingu określonych zadań,
- likwidacji zakładu pracy.
Sama likwidacja stanowiska nie wystarcza jednak do ustalenia prawa do odprawy. Trzeba również sprawdzić wielkość pracodawcy oraz to, czy rozwiązanie stosunku pracy podlega ustawie o zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracowników.
Pracodawca musi zatrudniać co najmniej 20 pracowników
Ustawa znajduje zastosowanie do pracodawcy zatrudniającego co najmniej 20 pracowników.
Oznacza to, że pracodawca zatrudniający dokładnie 20 pracowników może już podlegać tym przepisom.
Przy ustalaniu tego progu chodzi o pracowników, czyli osoby pozostające w stosunku pracy. Nie należy automatycznie doliczać do tej liczby osób wykonujących zadania wyłącznie na podstawie umów zlecenia, umów o dzieło czy kontraktów B2B.
Czy odprawa należy się w firmie zatrudniającej mniej niż 20 osób?
Na podstawie ustawy o zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracowników – co do zasady nie.
Jeżeli pracodawca zatrudnia np. 12 pracowników i likwiduje jedno stanowisko, ustawa ta nie tworzy obowiązku wypłaty ustawowej odprawy ekonomicznej.
Nie wyklucza to jednak prawa do świadczenia wynikającego z:
- układu zbiorowego pracy,
- regulaminu wynagradzania,
- umowy o pracę,
- programu dobrowolnych odejść,
- innych przepisów szczególnych.
Przed stwierdzeniem, że pracownikowi odprawa nie przysługuje, trzeba więc sprawdzić również zakładowe źródła prawa pracy.
Odprawa nie jest tylko dla osób objętych zwolnieniem grupowym
To jeden z najczęstszych błędów. Odprawa przewidziana w art. 8 ustawy może przysługiwać również pracownikowi zwolnionemu indywidualnie.
Przykładowo firma zatrudnia 80 osób i likwiduje tylko jedno stanowisko. Nie dochodzi do zwolnienia grupowego, ale jeżeli likwidacja stanowiska stanowi wyłączną przyczynę wypowiedzenia, pracownik może mieć prawo do odprawy na podstawie art. 10 w związku z art. 8 ustawy.
Kiedy mamy do czynienia ze zwolnieniem grupowym?
Zwolnienie ma charakter grupowy, jeżeli pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników, przyczyną rozwiązania stosunków pracy są przyczyny niedotyczące pracowników, a w okresie nieprzekraczającym 30 dni zwolnienie obejmuje co najmniej:
- 10 pracowników – gdy pracodawca zatrudnia mniej niż 100 pracowników,
- 10% pracowników – gdy zatrudnia co najmniej 100, ale mniej niż 300 pracowników,
- 30 pracowników – gdy zatrudnia co najmniej 300 pracowników.
Do ustawowych progów w określonych warunkach wlicza się również rozwiązania umów na mocy porozumienia stron z inicjatywy pracodawcy.
Indywidualne zwolnienie a odprawa
Jeżeli liczba zwolnionych osób jest niższa od progów wymaganych dla zwolnienia grupowego, zastosowanie może znaleźć art. 10 ustawy.
W takim przypadku istnieje jednak bardzo istotny dodatkowy warunek: przyczyna niedotycząca pracownika musi stanowić wyłączny powód uzasadniający rozwiązanie stosunku pracy.
Jeżeli więc rozwiązanie umowy jest skutkiem zarówno reorganizacji przedsiębiorstwa, jak i rzeczywistych przyczyn dotyczących konkretnego pracownika, prawo do odprawy przy zwolnieniu indywidualnym wymaga szczegółowej analizy.
Co oznacza „przyczyna niedotycząca pracownika”?
Nie musi to być wyłącznie problem finansowy pracodawcy.
W orzecznictwie do przyczyn niedotyczących pracownika zalicza się szerzej okoliczności niezwiązane z jego cechami, zachowaniem i sposobem wykonywania obowiązków.
Mogą to być między innymi:
- przyczyny ekonomiczne,
- przyczyny organizacyjne,
- likwidacja stanowiska,
- zmiana technologii,
- redukcja zatrudnienia,
- likwidacja określonego działu,
- przeniesienie części działalności na zewnętrznego wykonawcę.
Nie każda taka deklaracja pracodawcy wystarcza. W razie sporu sąd pracy może badać, czy wskazana przyczyna była rzeczywista.
Ile wynosi odprawa z pracy w 2026 roku?
Wysokość ustawowej odprawy zależy od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy.
| Staż u pracodawcy | Wysokość odprawy |
|---|---|
| krócej niż 2 lata | 1-miesięczne wynagrodzenie |
| od 2 do 8 lat | 2-miesięczne wynagrodzenie |
| ponad 8 lat | 3-miesięczne wynagrodzenie |
Znaczenie ma więc staż u konkretnego pracodawcy, a nie ogólny staż zawodowy pracownika.
Przy ustalaniu okresu zatrudnienia trzeba jednak uwzględnić również przypadki przewidziane w art. 36 § 11 Kodeksu pracy, w których do okresu zatrudnienia u obecnego pracodawcy dolicza się określony wcześniejszy okres zatrudnienia.
Jaka jest maksymalna odprawa w 2026 roku?
Ustawa ogranicza wysokość odprawy do 15-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy.
W 2026 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4806 zł, dlatego maksymalna ustawowa odprawa na podstawie tej ustawy wynosi:
Limit dotyczy odprawy przewidzianej ustawą. Zakładowe przepisy albo inne źródło prawa mogą przewidywać dodatkowe świadczenia na innych zasadach.
Jak oblicza się odprawę?
Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy odprawę ustala się według zasad obowiązujących przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy.
Znaczenie ma więc struktura wynagrodzenia pracownika. Przy stałych składnikach miesięcznych obliczenie jest prostsze, natomiast przy premiach, prowizjach i innych składnikach zmiennych trzeba zastosować właściwe zasady ustalania podstawy.
Nie oznacza to, że odprawę za jeden miesiąc oblicza się przez podzielenie wynagrodzenia przez współczynnik urlopowy. Przepisy dotyczące ekwiwalentu służą przede wszystkim ustaleniu prawidłowej podstawy miesięcznego świadczenia.
Przykład – pracownik ma 6 lat stażu
Pracownik zarabia 7000 zł miesięcznie i jest zatrudniony u pracodawcy od 6 lat. Firma zatrudnia 60 pracowników, a jego stanowisko zostaje definitywnie zlikwidowane z przyczyn organizacyjnych.
Jeżeli jest to wyłączna przyczyna indywidualnego zwolnienia i spełnione są pozostałe warunki ustawy, pracownikowi przysługuje odprawa w wysokości dwumiesięcznego wynagrodzenia.
Przy założeniu wyłącznie stałego wynagrodzenia 7000 zł oznacza to zasadniczo 14 000 zł brutto odprawy.
Przykład – firma zatrudnia 15 pracowników
Pracodawca zatrudnia 15 osób i z powodów ekonomicznych likwiduje stanowisko pracownika mającego 10-letni staż.
Ustawowa odprawa z ustawy o zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracowników nie przysługuje tylko z tego powodu, ponieważ pracodawca nie osiąga ustawowego progu co najmniej 20 pracowników.
Trzeba jednak sprawdzić regulamin wynagradzania, układ zbiorowy, umowę o pracę oraz inne obowiązujące u pracodawcy źródła prawa.
Czy odprawa należy się przy umowie na czas określony?
Sam rodzaj umowy nie wyłącza automatycznie prawa do odprawy.
Jeżeli pracodawca zatrudniający co najmniej 20 pracowników wypowiada umowę na czas określony z przyczyny niedotyczącej pracownika i spełnione są pozostałe warunki ustawy, prawo do odprawy może powstać.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy umowa terminowa po prostu kończy się z upływem okresu, na który została zawarta. Samo nadejście uzgodnionej daty zakończenia umowy nie tworzy prawa do odprawy ekonomicznej.
Czy przy porozumieniu stron można dostać odprawę?
Tak. Sam fakt podpisania porozumienia stron nie odbiera automatycznie prawa do odprawy.
Ustawa wprost obejmuje również rozwiązanie stosunku pracy na mocy porozumienia stron w odpowiednich okolicznościach.
Kluczowe jest jednak ustalenie, z czyjej inicjatywy i z jakiej rzeczywistej przyczyny dochodzi do rozwiązania zatrudnienia.
Jeżeli pracownik sam chce odejść z firmy z powodów osobistych, nie można z tego powodu żądać odprawy ekonomicznej tylko dlatego, że strony podpisały porozumienie.
Czy przy wypowiedzeniu zmieniającym może należeć się odprawa?
Tak, ale nie w każdym przypadku.
Wypowiedzenie zmieniające może prowadzić do rozwiązania stosunku pracy, jeżeli pracownik odmówi przyjęcia nowych warunków pracy lub płacy.
W takim przypadku trzeba ustalić, czy odmowa pracownika stanowiła współprzyczynę zakończenia zatrudnienia.
Jeżeli zaproponowane warunki były obiektywnie do przyjęcia, a pracownik z własnych przyczyn je odrzucił, ocena prawa do odprawy może być inna niż w sytuacji, w której pracodawca zaoferował warunki wyraźnie niekorzystne lub pozorne, prowadzące faktycznie do zakończenia zatrudnienia.
Każdy taki przypadek wymaga oceny konkretnych okoliczności.
Czy likwidacja stanowiska musi być rzeczywista?
Tak. Likwidacja stanowiska wskazana jako przyczyna wypowiedzenia powinna być rzeczywista, a nie pozorna.
Nie oznacza to jednak, że pracodawca nigdy nie może rozdzielić obowiązków zwolnionego pracownika pomiędzy pozostałe osoby albo zlecić części zadań na zewnątrz.
Sąd pracy nie zastępuje pracodawcy w podejmowaniu decyzji biznesowych, może jednak badać, czy wskazana w wypowiedzeniu przyczyna rzeczywiście wystąpiła.
Czy odprawa przysługuje przy zwolnieniu dyscyplinarnym?
Co do zasady nie w ramach ustawy o zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracowników.
Zwolnienie dyscyplinarne z art. 52 Kodeksu pracy jest związane z przyczyną dotyczącą pracownika, a więc zasadniczo nie spełnia przesłanek odprawy ekonomicznej.
Czy odprawa przysługuje, gdy pracownik sam wypowiada umowę?
Typowe wypowiedzenie złożone przez pracownika z jego własnej inicjatywy nie daje prawa do odprawy z ustawy o zwolnieniach grupowych.
Istnieją jednak szczególne sytuacje. Orzecznictwo Sądu Najwyższego dopuszczało przykładowo prawo do odprawy w razie rozwiązania umowy przez pracownika na podstawie art. 55 § 11 Kodeksu pracy z powodu ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków przez pracodawcę, jeżeli przyczyna niedotycząca pracownika stanowiła wyłączny powód rozwiązania stosunku pracy.
Nie należy więc automatycznie sprowadzać całego zagadnienia wyłącznie do osoby podpisującej wypowiedzenie.
Czy odprawę można dostać razem z odprawą emerytalną?
Tak, w określonej sytuacji jest możliwy zbieg dwóch odrębnych świadczeń.
Przykładowo pracodawca likwiduje stanowisko pracownika z przyczyn organizacyjnych, a ustanie stosunku pracy pozostaje jednocześnie w związku z przejściem tej osoby na emeryturę.
Odprawa z ustawy o zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracowników oraz odprawa emerytalna mają inne podstawy prawne i spełniają inne funkcje.
Szczegółowe zasady drugiego świadczenia opisujemy w poradniku Odprawa emerytalna 2026 – komu przysługuje i ile wynosi?.
Odprawa rentowa to odrębne świadczenie
Odprawy związanej ze zwolnieniem z przyczyn organizacyjnych lub ekonomicznych nie należy mylić z odprawą należną pracownikowi, którego stosunek pracy ustaje w związku z przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy.
Podstawą kodeksowej odprawy rentowej jest art. 921 Kodeksu pracy, a jej minimalna wysokość odpowiada jednomiesięcznemu wynagrodzeniu.
Więcej na ten temat znajdziesz w artykule Odprawa rentowa – kiedy przysługuje pracownikowi?.
Odprawa pośmiertna nie jest wypłacana pracownikowi
Jeszcze innym świadczeniem jest odprawa pośmiertna z art. 93 Kodeksu pracy.
Prawo do niej powstaje w razie śmierci pracownika w czasie trwania stosunku pracy albo w określonym okresie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby.
Świadczenie otrzymują uprawnieni członkowie rodziny, a jego wysokość zależy między innymi od stażu pracownika u danego pracodawcy.
Szczegółowe zasady opisuje poradnik Odprawa pośmiertna pracownika – komu przysługuje i ile wynosi?.
Najważniejsze rodzaje odpraw – porównanie
| Rodzaj odprawy | Podstawowa przyczyna | Podstawowa wysokość |
|---|---|---|
| Odprawa ekonomiczna | rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika | 1, 2 albo 3 miesięczne wynagrodzenia zależnie od stażu |
| Odprawa emerytalna | ustanie stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę | minimum 1 miesięczne wynagrodzenie |
| Odprawa rentowa | ustanie stosunku pracy w związku z przejściem na rentę | minimum 1 miesięczne wynagrodzenie |
| Odprawa pośmiertna | śmierć pracownika w warunkach określonych w art. 93 Kodeksu pracy | zależna od stażu pracy i liczby uprawnionych członków rodziny |
Czy odprawa z tytułu zwolnienia podlega składkom ZUS?
Odprawy, odszkodowania i rekompensaty wypłacane pracownikowi z tytułu wygaśnięcia lub rozwiązania stosunku pracy, w tym w związku z rozwiązaniem stosunku pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, są na warunkach określonych w przepisach wyłączone z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
Kluczowy jest rzeczywisty związek wypłaty z rozwiązaniem lub wygaśnięciem stosunku pracy. Samo nazwanie zwykłej premii „odprawą” nie wystarczy do zastosowania wyłączenia.
Czy od odprawy płaci się podatek PIT?
Co do zasady tak. Odprawa wypłacana na podstawie ustawy o zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracowników stanowi przychód ze stosunku pracy i nie korzysta z ogólnego zwolnienia podatkowego przewidzianego dla określonych odszkodowań.
W praktyce oznacza to, że świadczenie może być zwolnione ze składek społecznych, a jednocześnie podlegać opodatkowaniu PIT.
Kiedy pracodawca powinien wypłacić odprawę?
Prawo do odprawy jest związane z rozwiązaniem stosunku pracy. Jeżeli spełnione są przesłanki ustawowe, świadczenie powinno zostać rozliczone w związku z ustaniem zatrudnienia.
Nie jest to nagroda uznaniowa, której pracodawca może odmówić mimo spełnienia warunków ustawowych.
Co zrobić, jeżeli pracodawca nie wypłaci odprawy?
Pracownik powinien w pierwszej kolejności ustalić:
- ilu pracowników zatrudniał pracodawca,
- jaka przyczyna rozwiązania umowy została wskazana,
- czy była to rzeczywista przyczyna niedotycząca pracownika,
- czy zwolnienie miało charakter grupowy czy indywidualny,
- jaki był staż zatrudnienia u pracodawcy,
- czy zakładowe przepisy przewidują dodatkowe świadczenia.
Jeżeli pracownik spełnia warunki, a odprawa nie została wypłacona, może dochodzić roszczenia przed sądem pracy.
Roszczenie o odprawę jako roszczenie ze stosunku pracy podlega zasadom przedawnienia określonym w Kodeksie pracy.
Najczęstsze błędy dotyczące odprawy z pracy
- przekonanie, że każdemu zwolnionemu pracownikowi należy się odprawa,
- uznawanie, że odprawa przysługuje tylko przy zwolnieniach grupowych,
- pomijanie wymogu zatrudniania przez pracodawcę co najmniej 20 pracowników,
- mylenie stażu ogólnego ze stażem u konkretnego pracodawcy,
- zakładanie, że każde porozumienie stron pozbawia prawa do odprawy,
- mylenie odprawy ekonomicznej z odprawą emerytalną albo rentową,
- przyjmowanie, że odprawa jest zwolniona zarówno ze składek ZUS, jak i z PIT.
Przy typowej odprawie z powodu likwidacji stanowiska należy sprawdzić trzy kwestie: czy pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników, czy rzeczywista przyczyna rozwiązania stosunku pracy nie dotyczy pracownika oraz jaki jest jego staż u tego pracodawcy. Przy indywidualnym zwolnieniu przyczyna niedotycząca pracownika musi być wyłącznym powodem rozwiązania zatrudnienia.
FAQ – komu należy się odprawa z pracy?
Czy każdemu zwolnionemu pracownikowi przysługuje odprawa?
Nie. Prawo do odprawy zależy od podstawy prawnej i przyczyny rozwiązania stosunku pracy. Typowa odprawa ekonomiczna dotyczy rozwiązania zatrudnienia z przyczyn niedotyczących pracownika u pracodawcy zatrudniającego co najmniej 20 pracowników.
Czy przy likwidacji stanowiska należy się odprawa?
Może przysługiwać, jeżeli pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników i spełnione są pozostałe warunki ustawy. Przy zwolnieniu indywidualnym likwidacja stanowiska powinna być wyłączną przyczyną rozwiązania stosunku pracy.
Czy odprawa przysługuje w firmie zatrudniającej mniej niż 20 pracowników?
Nie na podstawie ustawy o zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracowników. Prawo do odprawy może jednak wynikać z umowy, regulaminu, układu zbiorowego albo przepisów szczególnych.
Czy odprawa należy się przy indywidualnym zwolnieniu?
Tak. U pracodawcy zatrudniającego co najmniej 20 osób odprawa może przysługiwać również przy zwolnieniu jednej osoby, jeżeli przyczyna niedotycząca pracownika stanowi wyłączny powód rozwiązania stosunku pracy.
Ile wynosi odprawa z pracy?
Przy stażu krótszym niż 2 lata odprawa wynosi jednomiesięczne wynagrodzenie, przy stażu od 2 do 8 lat – dwumiesięczne, a przy stażu ponad 8 lat – trzymiesięczne wynagrodzenie.
Jaka jest maksymalna odprawa w 2026 roku?
Maksymalna odprawa przewidziana ustawą wynosi 15-krotność minimalnego wynagrodzenia. Przy minimalnej pensji 4806 zł w 2026 r. limit wynosi 72 090 zł.
Czy przy porozumieniu stron można dostać odprawę?
Tak. Porozumienie stron nie wyłącza automatycznie prawa do odprawy. Trzeba jednak ustalić rzeczywistą przyczynę rozwiązania stosunku pracy i spełnienie warunków ustawowych.
Czy przy umowie na czas określony przysługuje odprawa?
Może przysługiwać, jeżeli umowa jest rozwiązywana w warunkach objętych ustawą. Samo zakończenie umowy z upływem okresu, na który została zawarta, nie daje automatycznie prawa do odprawy ekonomicznej.
Czy można otrzymać odprawę z pracy i odprawę emerytalną?
Tak, jeżeli jednocześnie spełnione są niezależne warunki nabycia prawa do obu świadczeń. Odprawa ekonomiczna i odprawa emerytalna mają różne podstawy prawne.
Czy odprawa podlega składkom ZUS?
Odprawa rzeczywiście wypłacana w związku z rozwiązaniem stosunku pracy jest na zasadach określonych w przepisach wyłączona z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.
Czy od odprawy pobiera się podatek PIT?
Co do zasady tak. Ustawowa odprawa z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika stanowi przychód ze stosunku pracy i nie korzysta z ogólnego zwolnienia przewidzianego dla określonych odszkodowań.
Czy odprawa emerytalna, rentowa i pośmiertna to ta sama odprawa?
Nie. Są to odrębne świadczenia mające różne podstawy prawne, przesłanki oraz zasady ustalania wysokości.
Powiązane artykuły o odprawach
- Odprawa emerytalna 2026 – komu przysługuje i ile wynosi?
- Odprawa rentowa – zasady przyznawania pracownikowi
- Odprawa pośmiertna pracownika – komu przysługuje?
Podstawa prawna: w szczególności ustawa z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1195), ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy oraz przepisy wykonawcze dotyczące sposobu obliczania świadczeń pracowniczych i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.
```
Komentarze