piątek, 14 czerwca 2013


O czym trzeba pamiętać, planując czas pracy?



Aby prawidłowo stosować przepisy, należy znać podstawowe definicje dotyczące czasu pracy. Chodzi tu przede wszystkim o pojęcia: czasu pracy, a także norm i wymiaru czasu pracy.

Czasem pracy jest czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy. Pozostawanie w dyspozycji pracodawcy oznacza stan fizycznej i psychicznej gotowości do wykonywania pracy w wyznaczonym miejscu.

Pracownik musi zatem znajdować się w stanie, który umożliwia mu wykonywanie pracy, a także przejawiać wolę świadczenia pracy. Nie jest w stanie gotowości do świadczenia pracy podwładny w stanie nietrzeźwości, pod wpływem środków odurzających, chory bądź zmęczony do tego stopnia, że normalne wykonywanie czynności służbowych staje się niemożliwe. Pozostawanie pracownika w dyspozycji pracodawcy wymaga także spełnienia pewnych warunków przez sam podmiot zatrudniający. Pracodawca musi zapewnić obiektywną możliwość rzeczywistego wykonywania obowiązków pracowniczych. W konsekwencji np. faktyczna likwidacja spółki i zaprzestanie jej działalności jako zakładu pracy wyklucza powoływanie się przez pracownika na gotowość do pracy.

Czasem pracy jest także czas przestoju, przerw w pracy (art. 134, 145, 187 kodeksu pracy), czas nauki młodocianego (art. 202 par. 3 k.p.) oraz czas szkolenia bhp (art. 2373 par. 3 k.p.).

Do czasu pracy nie wlicza się natomiast przykładowo czasu: nieusprawiedliwionej nieobecności, pełnienia dyżuru, jeżeli w jego trakcie nie była wykonywana praca, uczestniczenia w strajku lub innej akcji protestacyjnej, polegającej na powstrzymywaniu się od wykonywania pracy, czy też podróży służbowej przypadającej po normalnych godzinach pracy, jeśli w trakcie podróży pracownik nie wykonuje pracy.

Przepisy prawa pracy wyznaczają też granice czasowe, w ramach których pracodawca może oczekiwać świadczenia pracy przez zatrudnionego. Taką rolę spełniają określone w kodeksie pracy normy czasu pracy oraz obowiązkowe okresy odpoczynku.

Trzy rodzaje norm czasu pracy

Normy czasu pracy określają maksymalną liczbę godzin, jaką pracownik może przepracować zgodnie z obowiązującymi go przepisami prawa pracy. W kodeksie pracy przewidziano następujące normy czasu pracy:

■dobowa, która nie powinna przekraczać 8 godzin,

■średniotygodniowa, która nie powinna przekraczać w przyjętym okresie rozliczeniowym 40 godzin,

■łączna tygodniowa, obejmująca pracę w normalnym czasie pracy i w godzinach nadliczbowych, która przeciętnie w tygodniu w przyjętym okresie rozliczeniowym nie powinna przekraczać 48 godzin.

Należy przy tym pamiętać, że doba pracownicza nie jest tożsama z dobą astronomiczną, która trwa od godziny 0.00 do 24.00. Doba pracownicza może rozciągać się na 2 doby astronomiczne. Dla potrzeb rozliczania czasu pracy, przez dobę należy bowiem rozumieć 24 kolejne godziny, liczone od godziny, w której pracownik zaczyna pracę. Obowiązująca pracowników norma dobowa czasu pracy wynosi 8 godzin.

Oznacza to, że rozkład (harmonogram) czasu pracy pracownika zatrudnionego w podstawowym systemie czasu pracy nie powinien przewidywać zatrudnienia w większym wymiarze niż 8 godzin na dobę pracowniczą. Norma tygodniowa wynosi „przeciętnie” 40 godzin w okresie rozliczeniowym. Pozwala to na pewną elastyczność. W niektórych tygodniach w danym okresie rozliczeniowym praca może być wykonywana w wymiarze przekraczającym 40 godzin, jeżeli w innym tygodniu w tym samym okresie rozliczeniowym będzie ona krótsza.
Normy czasu pracy określają maksymalną liczbę godzin, jaką pracownik może przepracować zgodnie z obowiązującymi go przepisami.

PRZYKŁAD

W spółce obowiązuje jednomiesięczny okres rozliczeniowy. W dwóch pierwszych tygodniach danego miesiąca rozkład czasu pracy przewiduje wykonywanie czynności służbowych od poniedziałku do soboty przez 8 godzin dziennie (przy czym gwarantowany jest nieprzerwany 35-godzinny tygodniowy odpoczynek). Niedziela jest dniem wolnym od pracy. W dwóch pozostałych tygodniach praca odbywa się od wtorku do piątku, po 8 godzin dziennie. Wymogi określone w przepisach są więc spełnione, gdyż dobowa norma nie została przekroczona, tydzień pracy jest średnio 5-dniowy, a tygodniowy czas pracy nie przekracza średnio 40 godzin.

Przepisy przewidują zarówno przypadki skrócenia, jak i wydłużenia dobowej i tygodniowej normy czasu pracy. Dłuższy dobowy wymiar czasu pracy określają przykładowo art. 135 k.p. (w równoważnym czasie pracy), art. 136 k.p. (przy dozorze urządzeń i pogotowiu do pracy), art. 137 k.p. (przy pilnowaniu mienia, ochronie osób, dla zakładowych straży pożarnych lub służb ratowniczych). Krótsza dobowa norma czasu pracy dotyczy natomiast np. pracowników młodocianych i wynosi 6 godzin (art. 202 par. 1 k.p.).

Wydłużenie tygodniowej normy czasu pracy jest natomiast możliwe przy pracy w ruchu ciągłym (art. 138 k.p.).

Odpoczynek dobowy i tygodniowy


Zasadą jest, że zatrudnionemu przysługuje minimum 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku w każdej dobie. Maksymalny czas pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w ciągu jednej doby pracowniczej wynosi zatem 13 godzin.

PRZYKŁAD

Pracownica wykonuje swoje obowiązki od poniedziałku do piątku, w godzinach od 8.00 do 16.00. Z uwagi na nagłe spiętrzenie zadań, pracodawca zlecił jej we wtorek pracę nadliczbową. Okazało się, że pilne przygotowanie raportu wymaga od niej pracy w godzinach od 8.00 do 23.00 (czyli łącznie 15 godzin). Pracownica, przewidując, że nie da rady wykonać zadania w ciągu „dozwolonych” 13 godzin, poprosiła szefa o umożliwienie jej zakończenia prac nad raportem w następnym dniu. Pracodawca zignorował uwagi podwładnej. Kazał jej przyjść następnego dnia do pracy o godz. 8.00. Oczywiście, szef będzie musiał odpowiednio zrekompensować pracę nadliczbową. Nie zmieni to jednak faktu, że w opisanym przypadku zostały naruszone wymogi dotyczące nieprzerwanego dobowego odpoczynku.

Zasada 11-godzinnego minimalnego odpoczynku dobowego nie dotyczy pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy oraz przypadków konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii. W tych przypadkach pracownikowi przysługuje jednak, jeszcze w tym samym okresie rozliczeniowym, równoważny okres odpoczynku. Oznacza to, że pracodawca, który nie był w stanie zapewnić pracownikowi pełnego 11-godzinnego odpoczynku, ma obowiązek zapewnić we wskazanym wyżej okresie równoważny czas, tj. brakującą do niego liczbę godzin.

PRZYKŁAD

Pracownik jest głównym księgowym (a więc osobą zarządzającą zakładem pracy) w spółce z o.o. Załóżmy, że w poniedziałek 7 stycznia 2013 r. przepracuje 14 godzin (od 9.00 do 23.00). Po opuszczeniu biura, do godziny 9.00 (o której rozpoczyna normalnie pracę) we wtorek pozostanie mu zatem 10 godzin. W konsekwencji nie zostanie zachowana 11-godzinna norma odpoczynku dobowego. W związku z tym, pracodawca będzie musiał udzielić mu tej niewykorzystanej 1 godziny odpoczynku dobowego jeszcze w tym samym okresie rozliczeniowym.

Pracodawca będzie mógł udzielić zatrudnionemu tego wolnego np. w poniedziałek 14 stycznia 2013 r., ustalając, że ma w tym dniu pracować od godziny 9.00 do 16.00.

Dalsze wyjątki od zasady minimalnego 11-godzinnego nieprzerwanego odpoczynku dobowego wprowadzają art. 136 par. 2 k.p. (dotyczący dozoru urządzeń i pogotowia do pracy) oraz art. 137 k.p. (dotyczący pracowników zatrudnionych przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób, pracowników zakładowych straży pożarnych i zakładowych służb ratowniczych), które przewidują, że dobowy wymiar czasu pracy może być przedłużony do 16 godzin lub do 24 godzin. W systemach tych, po każdym okresie wykonywania pracy w niestandardowym, dłuższym wymiarze, pracownikowi przysługuje odpoczynek przez czas odpowiadający co najmniej liczbie przepracowanych godzin.

PRZYKŁAD

Pracownik ochrony w fabryce mebli odbył w poniedziałek 24-godzinną służbę. Przysługuje mu prawo do odpoczynku w wymiarze kolejnych co najmniej 24 godzin. Jeżeli bezpośrednio przed rozpoczęciem się dla niego weekendu również pracował 24 godziny, jego tygodniowy odpoczynek wynosi aż 59 godzin, czyli dwie doby i 11 godzin. Jest to suma standardowego 35-godzinnego tygodniowego odpoczynku i dodatkowego 24-godzinnego wolnego.

Autor: Anna Puszkarska  
Fragment poradnika Czas pracy i wynagrodzenia w 2013 roku


0 komentarze:


Popularne posty

Etykiety

adwokat akt oskarżenia akta osobowe pracowników alimenty asystent rodziny awans w pracy badania pracownicze bank bank centralny bezpłatne leki bik brak umowy o pracę budżet domowy choroby zawodowe co to jest stosunek pracy CV czas pracy dane osobowe pracownika darowizna deweloper długi spadkowe dodatek mieszkaniowy dodatki do wynagrodzeń dodatkowy urlop macierzyński działalność gospodarcza dziedziczenie dzienny dom opieki egzekucja alimentów ekonomiczna jazda eksmisja emerytura emerytury firma windykacyjna forex fundusz inwestycyjny gara na forex giełda godziny nadliczbowe gospodarstwo agroturystyczne historia kredytowa ike ikze inwestowanie na forex inwestowanie w złoto kapitał początkowy kara dla pracownika kara porządkowa karta dużej rodziny karta kredytowa karta nauczyciela kodeks pracy stosunek pracy komornik kontakty z dzieckiem konto bankowe konto osobiste konto oszczędnościowe kontrola na zwolnieniu lekarskim kontrola pracowników koszty sądowe kredyt kredyt studencki księga przychodów i rozchodów kwalifikacje zawodowe pracownika licytacja komornicza licytacja komornicza mieszkania lokata manager doskonały menadżer mieszkanie mobbing motywacja pracowników nawiązanie stosunku pracy numer telefonu obligacje obligacje skarbowe obrona przed dyskryminacją ochrona emerytalna ochrona przedemerytalna odpowiedzialność pracownika odprawa pośmiertna odstąpienie od umowy odszkodowanie ofe ogłoszenie upadłości ogrzewanie domu okres przedemerytalny opieka opieka nad dzieckiem opieka społeczna oszczędzanie oszczędzanie pieniędzy oszustwo państwowa inspekcja pracy pełnomocnictwo pieniądze z unii europejskiej pit-11 podatek od nieruchomości podróż służbowa podstawowe zasady prawa pracy podwyżka w pracy podział majątku wspólnego polski bank pomoc prawna pomoc prawnika pomoc społeczna porada prawna postępowanie nakazowe powództwo pozew pożyczka praca na czarno praca przy komputerze praca w Irlandii praca w niedziele praca w niemczech praca w porze nocnej praca w szczególnych warunkach praca w święto praca za granicą pracownica w ciąży pracownik młodociany pracownik na chorobowym prawa pacjenta prawa pracownika prawo konsumenckie prawo pracy prywatny samochód osobowy przemoc domowa przepisanie domu przepisy BHP przerwa na karmienie przerwa w pracy przerwy w pracy przywrócenie do pracy rachunki za prąd regulamin pracy regulamin wynagradzania rejestracja telefonu renty rozdzielność majątkowa rozmowa kwalifikacyjna rozwód rzecznik praw pacjenta samochód sanatorium z nfz sanatorium z zus sąd sąd pracy separacja składki zus składniki wynagrodzenia za pracę spadek spółdzielnia socjalna sprzedaż mieszkania stan nieczynny nauczyciela stanowisko pracy stosunek pracy stosunek pracy definicja systemy czasu pracy szukanie pracy środki trwałe świadczenia opiekuńcze świadczenie przedemerytalne świadectwo pracy świadek telefon telepraca telepraca kodeks pracy temperatura w miejscu pracy testament transport sanitarny trzynasta pensja ubezpieczenie ubezpieczenie oc układ zbiorowy pracy ulga na dziecko ulga rehabilitacyjna ulgi podatkowe umorzenie postępowania umowa dożywocia umowa najmu umowa o dzieło umowa o pracę umowa o pracę na zastępstwo umowa o zakazie konkurencji w czasie trwania stosunku pracy umowa z nianią umowa zlecenia umowa zlecenie umowy cywilnoprawne umowy o pracę url urlop bezpłatny urlop macierzyński urlop na opiekę nad dzieckiem urlop na żądanie urlop ojcowski urlop okolicznościowy urlop rodzicielski urlop szkoleniowy urlop wychowawczy urlop wypoczynkowy usługi opiekuńcze ustalenie ojcostwa ustalenie wynagrodzenia za pracę uzdrowisko z nfz użytkowanie wieczyste warunki zatrudnienia wczasy pod gruszą wcześniejsza emerytura włoskie prawo pracy wolontariat wydziedziczenie wyłudzenie kredytu wynagrodzenie chorobowe wynagrodzenie za pracę wynagrodzenie za urlop wynajmem mieszkania wypadek w pracy wypowiedzenie umowy o pracę wypowiedzenie zmieniające wyrok nakazowy zabezpieczenie alimentów zachowek zarabianie na emeryturze zasady prawa pracy zasiedzenie zasiłek chorobowy zasiłek dla bezrobotnych zasiłek macierzyński zasiłek opiekuńczy zasiłek pogrzebowy zasiłki zaświadczenie o zarobkach zaświadczenie o zatrudnieniu zatrudnianie cudzoziemców zatrudnianie młodocianych zawieszona emerytura zażalenie ZFŚS zmiana nazwiska zostać kierownikiem ZUS zwolnienie chorobowe zwolnienie grupowe zwolnienie grupowe pracowników zwolnienie lekarskie zwolnienie pracownika